Korzo om 14:00 uur: Show Pony & SKETCH351

In Korzo zie je een dubbelprogramma met donker dromerige experimentele pop van Show Pony én nieuw werk van Sketch 351.

Show Pony

Laura Nygren is Show Pony en Show Pony is: “Like Björk on a good day.” Deze Amerikaanse contrabassiste, zangeres en producer maakt dromerige muziek geïnspireerd door Kate Bush en Radiohead, maar dan alsof die beide eerst naar de toekomst zijn afgereisd om inspiratie op te doen. 

Warme, soms verontrustende stemmen vloeien door knetterende en tegelijk serene beats. Show Pony brengt een selectie van nummers, waaronder van haar album I May Fall into the Sound. Een album geïnspireerd op menselijke kwetsbaarheid in een klimaatcrisis, met in het middelpunt het eiland ‘Massancummock’ dat in 2026 waarschijnlijk helemaal verdwenen is. Muziek met klassieke precisie die je helemaal inpakt, maar je ook telkens op een ander been zet. Net als de toekomst waarschijnlijk.

SKETCH351

Als maker-in-residence bij Dag in de Branding presenteert dit eigenzinnige hedendaagse muziekensemble gloednieuw werk geïnspireerd op de Fluxus-beweging uit de jaren '60 en '70. En dat betekent dat ze het proces van muziek maken laten bepalen door Het Toeval. Daardoor is elk optreden ronduit uniek.  

SKETCH351 laat op een speelse en toegankelijke manier kunst en alledaagse ervaringen samensmelten. Daarvoor gebruiken ze de specifieke locatie waar ze optreden zoals een bus of concertzaal, als actief onderdeel van het muziekstuk. Elke performance is daardoor anders en heeft nieuwe muzikale combinaties en verrassende wendingen. 

Nieuwe Kerk om 17:00 uur: Mazzini – Offertorium

Michele Mazzini, basklarinet
Jeroen Oostenveld, lichtontwerp

Een jaar of twee geleden stuitte Michele Mazzini op The Book of Symbols, een rijkelijk geïllustreerde Taschen-uitgave over de betekenis van symbolen en archetypen in verschillende culturen en religies. De ruim achthonderd pagina’s tellende pil bleek een vruchtbare inspiratiebron voor Offertorium, het nieuwe stuk voor basklarinet solo en lichtontwerp (Jeroen Oostenveld) dat Mazzini tijdens deze editie van Dag in de Branding presenteert in de Nieuwe Kerk.

Op het moment van schrijven zit Mazzini nog middenin het maakproces dat, zoals vaker in zijn geval, het midden houdt tussen compositie en improvisatie. Die spagaat heeft alles te maken met zijn achtergrond, laat Mazzini medio maart weten via een videoverbinding: “Ik heb als klarinettist een heel klassieke opleiding genoten. Maar op een gegeven moment voelde die basis te smal en ben ik me ook gaan verdiepen in compositie, in jazz en in vrije improvisatie. Als maker voel ik me het meeste thuis op het snijvlak van die verschillende praktijken. Ik wil enerzijds kunnen werken vanuit het moment, vanuit mijn intuïtie. Anderzijds hecht ik ook aan vorm en structuur.”

In het geval van Offertorium was de vorm al in een vroeg stadium leidend. Mazzini: “Het is een triptiek geworden, een drieluik dat losjes gebaseerd is op drie godheden uit verschillende culturen van over de hele wereld. Een deel is gewijd aan Raijin, een Japanse dondergod. Daarnaast is er Shu, de god van de lucht uit de Egyptische mythologie. En er is Eos, de Griekse godin van de dageraad.”

Hoe Mazzini de goddelijke karakters naar muziek heeft vertaald? “Ik hoop eigenlijk dat de muziek voor zich zal spreken, dus ik wil de ervaring van de luisteraar niet op voorhand al te zeer sturen door letterlijke beschrijvingen. Laat ik zeggen dat ze voor mij ieder verschillende gevoelens en sferen vertegenwoordigen. Drie mentale gesteldheden, waardoor ik me vrijelijk heb laten inspireren tijdens het maakproces.”

Wat Mazzini wél kan vertellen, is dat hij zijn performance benadert als een ritueel. Niet voor niets verwijst de titel naar een onderdeel van de katholieke mis, en koos hij ervoor de uitvoering in het souterrain van de Nieuwe Kerk te situeren. Lachend: “Ik denk dat dat komt doordat ik uit Italië kom, waar we veel gotische kerken hebben met donkere, enigszins griezelige crypten.” In Offertorium is het duister weliswaar vertrekpunt, maar geen eindpunt. In het slotdeel, ‘Eos’, breekt aarzelend het licht door. 

Amare Tribunetrap om 19:30 uur: INNEC

Het moet begin 2023 zijn geweest toen contrabassist en componist Ignacio Pintó wat grasduinde in Concerning the Spiritual in Art van Wassily Kandinsky. Hij herinnert zich nog levendig hoe hij werd meegesleept door de “visionaire energie van het boek, door de utopische blik op wat kunst kan zijn”. Maar ook door Kandinsky’s idee van een “innerlijk gevoelde noodzaak”. Toen Pintó enkele maanden later een kwartet vormde met drie muzikale vrienden van het Conservatorium van Amsterdam, bleek die term precies te verwoorden wat hij voelde: een ‘inner necessity’. De naam INNEC was geboren.

Inmiddels zijn we drie jaar verder. Tijdens Dag in de Branding verzorgt INNEC in Amare een set gebaseerd op materiaal van hun debuutalbum dat afgelopen februari verscheen bij Honolulu Records. Elements and Derivations heet de plaat waarop het kwartet de vrije ruimte tussen experimentele jazz3External Linksaddexpandmore-dots1External Linkaddexpandmore-dots Label* URL* Add Link , vrije improvisatie en hedendaagse gecomponeerde muziek verkent.

Pintó: “We voelen ons het meest thuis op het snijvlak van die praktijken. Experimentele jazzmusici als Christian Lillinger, Robert Landfermann en Elias Stemeseder zijn een grote inspiratiebron voor ons, net als de improvisatie-scene in Amsterdam. Anderzijds putten we ook uit het werk van moderne avant-gardecomponisten als Boulez en Stockhausen, Messiaen en Webern.”

Het spanningsveld tussen compositie en improvisatie vormde eveneens de conceptuele basis voor Elements and Derivations. Elk stuk klinkt twee keer op het album, als ‘element’ en als ‘afgeleide’. De Elements zijn in wezen composities, waarin weliswaar driftig wordt geïmproviseerd, maar waarbij geschreven materiaal het uitgangspunt vormt. Denk: een hoogenergetische drive, hoekige melodieën en gelaagde polyritmiek. De Derivations zijn collectief geïmproviseerde variaties: op klankvorming gerichte afterimages van een kamermuzikale intimiteit.

Marcus Wärnheim – altsaxofoon
Justin Zitt – piano
Ignacio Pintó – contrabas
Ludvig Søndergaard – drums

Amare Concertzaal om 20:30 uur: Willem Jeths & Igor Stravinsky

Residentie Orkest / Antony Hermus, dirigent / Ellen Corver, piano / Christiaan Kuyvenhoven, presentator

Componist Willem Jeths had al twee pianoconcerten op zijn naam staan: zijn Eerste pianoconcert uit 1994 en zijn Tweede, Fas/Nefas, uit 1997. Het afgelopen jaar werkte hij aan een derde. ‘Scorching Passions’ heet het nieuwe stuk dat hij opdroeg aan solist Ellen Corver. Tijdens het slotconcert van de 76e editie van Dag in de Branding brengt Corver het werk in première met het Residentie Orkest onder leiding van Antony Hermus. Ook op de lessenaars: Stravinsky’s revolutionaire Le sacre du printemps uit 1913. De muziek was destijds zo ongehoord dat de première uitliep op de beroemdste rel uit de muziekgeschiedenis.

Jeths – Derde pianoconcert ‘Scorching Passions’
“Eigenlijk is het begonnen met een toevallige ontmoeting”, zegt Willem Jeths. We schrijven medio maart. Per telefoon vertelt de componist hoe het bijna dertig jaar na zijn Tweede pianoconcert, Fas/Nefas (1997), alsnog tot een derde kwam. “Ik kwam Ellen twee jaar geleden tegen in Italië, waar we allebei veel te vinden zijn. Toen ze me vroeg of ik geen pianoconcert voor haar wilde schrijven, hoefde ik niet lang te denken.”

Dat hij meteen instemde, heeft alles te maken met een gedeelde muzikale geschiedenis van zo’n veertig jaar. Toen Jeths eind jaren tachtig internationaal naam maakte met Novelette voor viool en piano (onder meer geselecteerd voor de ISCM World Music Days in Oslo) zette Corver het stuk veelvuldig op het programma met violist Peter Brunt. Speciaal voor hun Osiris Trio schreef Jeths later zijn pianotrio Chiasmos (2000). “Ik heb Ellen altijd een fantastische pianist gevonden”, zegt Jeths. “Zij kan eigenlijk alles. Ze is ritmisch heel precies, maar ze kan ook prachtig kleuren, fraseren en lange melodische lijnen maken. Ze is eigenlijk de gedroomde pianist om een concerto voor te schrijven.’

Ondanks die onbesproken solistische kwaliteiten bleek het componeren van zijn nieuwe concerto nog best een uitdaging. Een kleine anderhalf jaar werkte Jeths aan het stuk, een periode waarin hij zich vaak afvroeg wat hij eigenlijk wilde toevoegen aan de twee pianoconcerten die hij reeds schreef. 

Uiteindelijk is zijn Derde pianoconcert een reactie geworden op zijn Tweede, zegt Jeths. Waar Fas/Nefas grossierde in modernistische klankexperimenten en timbre-exercities (de solist speelt met de handen in het binnenwerk en met stokken op de snaren), daar bedient Jeths zich in Scorching Passions van een traditioneler soort pianistiek. Jeths: “Gewoon voor het zwart-wit van de toetsen. Er schemert behoorlijk wat traditie door in de solopartij. Lange lijnen in de stemvoering, verrassend veel contrapunt. ‘Jeetje, dit lijkt wel Bach’, zei Ellen toen we de partituur laatst samen doornamen.”

Qua thematiek is Jeths’ Derde bovendien losjes verwant aan zijn opera’s. Net als in Hôtel de Pekin (2008), over de laatste keizerin van China, en Ritratto (2020), over de excentrieke Italiaanse markiezin Luisa Casati, staat in Scorching Passions een vrouw-figuur centraal. Of preciezer: een aantal in elkaar overlopende vrouwelijke archetypen, waaraan Jeths een contrastrijk drieluik ophing over de liefde (ziehier de ‘verzengende passies’ uit de titel).

Al in een vroeg stadium wist Jeths dat hij iets wilde doen met Alecto, een van de drie furiën uit de Griekse mythologie: “Dat beeld van een ongenaakbare, hardvochtige vrouw bleef me bij. Het resoneerde voor mij ook sterk met Turandot, nog zo’n op wraak beluste ijskoningin die de liefde in eerste instantie afwijst.” Groot was Jeths’ verbazing toen hij ontdekte dat het hoofdmotief van Puccini’s Turandot qua klank vrijwel identiek is aan het verminderde septiemakkoord dat hij al in de eerste schetsfase als fundament voor zijn concerto gebruikte. Het eerste deel laat dan ook flarden van het Turandot-motief horen. Ondertussen wrikt de solist zich langzaam los uit de greep van het orkest: eerst paaiend, vervolgens steeds nadrukkelijker in verzet, om zich ten slotte met percussieve clusterakkoorden te bevrijden.

Gaandeweg transformeert Jeths’ vrouwfiguur. In het tweede deel verschijnt zij als een oogverblindende femme fatale die geadoreerd wil worden. In het slotdeel wordt zij de belichaming van de ware liefde die uitmondt in een extatische samensmelting, verwant aan die in Wagners Tristan und Isolde, waarin liefde en dood onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Wie goed luistert, hoort echo’s van het beroemde Tristan-akkoord voorbij komen.

Stravinsky – Le sacre du printemps
Parijs, de avond van donderdag 29 mei 1913. In een stijf uitverkocht Théâtre du Champs-Elysées aan de Avenue Montaigne is het publiek in afwachting van een nieuw stuk van Igor Stravinsky, de componist die eerder al hoge ogen gooide met De Vuurvogel en Petroesjka. De verwachtingen zijn hooggespannen. Al was het maar omdat Sergej Diaghilev, impressario van de Ballets Russes, van tevoren flink wat olie op het vuur heeft gegooid in een puntig persbericht: “een nieuwe sensatie die ongetwijfeld tot verhitte discussies zal leiden.”